آثار لودویگ وان بتهوون

[godfly]

سمفونی نهم
سونات مهتاب (بتهوون)
سونات هامرکلاویر
سونات پیانو شماره ۲۳ (بتهوون)

میسا سولمنیس

گروسو فوگ

[godfly]

سمفونی شماره 9 در مینور اپوس 125 آخرین سمفونی بتهوون است، لیكن تم‌ها و نغمه‌های موسیقایی آن سال‌ها قبل از تصنیف این اثر در ذهن آهنگساز شكل گرفته است. حتا قطعه فانتزی كرال در دو مینور اپوس 80 كه در سال 1808 ساخته شده‌است شباهت‌هایی در قسمت تم‌های آوازی به سمفونی نهم كه سال‌ها بعد از آن نوشته شد، دارد.


رابطه سمفونی نهم بتهوون با سیاست
این سمفونی یکی از آثاری است که در تاریخ سیاست از آن استفاده شده است و در ‏میان هر دسته و هر ایدئولوژی ای طرفداران بسیاری دارد. انگلس می‌گوید: "روزی كه بشر سمفونی نهم را آیین رفتاری خود قرار دهد آن روز ‏بتهوون جايگاه حقيقی خود را يافته‌است." و بیسمارک اعتقاد داشت که : "اگر من ‏سمفونی نهم را بيشتر گوش كرده بودم امروز بسيار شجاع‌تر بودم." به گفته هيندنبورگ: ‏‏"امروز اشک‌‌های زيادی در خانواده‌های آلمانی می‌‌ريزد، ولی بتهوون به ما می‌آموزد كه ‏اگر كسی خود را در اختيار موسيقی او بگذارد نمی‌‌تواند نگون‌بخت بشود. او ‏تسكین‌دهنده رنج‌های ماست." در زمان جنگ دوم جهانی آلمانی‌ها هر جا را اشغال می‌‏کردند، این سمفونی را می‌نواختند. این سمفونی برای تولد هیتلر نواخته شد. نخست‌‌وزیر زیمباوه آن را به عنوان سرود ملی کشورش انتخاب کرد، واتیکان از این سمفونی ‏دفاع کرد و بالاخره این سمفونی سرود جامعه همسود اروپا شد.‏

[godfly]

سونات مهتاب (سونات ۱۴ پیانو) یکی از سونات‌های بتهوون است که در سال ۱۸۰۱ نوشته شده‌است و تا امروز به عنوان یکی از مشهورترین قطعات پیانو در تاریخ موسیقی مطرح بوده‌است.


تاریخچه
بتهوون این سونات را درسال ۱۸۰۱ نوشت و در سال ۱۸۰۲ منتشر کرد. مشهور است که بتهوون این سونات را به یک کنتس ۱۷ ساله به نام جولیا گوچیاردی (Giulietta Guicciardi) که شاگردش بود تقدیم کرد. نام «مهتاب» را یکی از منتقدان موسیقی به نام لودویگ رلشتاب در سال ۱۸۳۲ به آن داد.

این سونات یکی از مشهورترین سونات‌های پیانو در بین آثار بتهوون است و برخی از منتقدان موسیقی طنین فزاینده بخش اول سونات را مرتبط با عشق پنهانی بتهون به کنتس گوچیاردی دانسته‌اند. در بخشی از کار بخش‌هایی پراکنده از موسیقی دون ژوان (Don Juan) موتسارت نیز دیده می‌شود (بخشی که در آن فرمانده به دست دون ژوان کشته می‌شود).

این سونات پیانو از سه موومان (بخش) تشکیل شده‌است:

آداجیو سُستِنوتو (Adagio Sostenuto)
آلگرتو (Allegretto)
پرستو آجیتاتو (Presto Agitato)
تم اصلی به کار رفته در موومان اول سونات با جزئیات کامل در موومان دوم شرح داده شده‌است و تم موومان دوم نیز به نوبه خود در آغاز موومان سوم به کار برده شده‌است.


آداجیو سستنوتو
این موومان از سه گانه با استفاده از حالت تاکیدی نت‌های ملودی و در ترکیب با بخش‌های دیگر اثر، یا مقایسه با آنها می‌تواند به نوعی احساس حضور در یک قبرستان یا حتی قرار داشتن درون یک قبر را برای شنونده تداعی کند. نوازنده می‌تواند با ظرافت کامل و حتی بدون استفاده از پدال پیانو این بخش را اجرا کند. در واقع تنظیم پیانو در این قسمت به نوعی شبیه تنظیم آهنگ برای سازهایی مانند گیتار است.


آلگرتو
موومان دوم اثر بسیار کوتاه است و به نظر می‌رسد بیشتر برای ایجاد ارتباط بین بخش اول و سوم سونات و به عنوان یک پُل در نظر گرفته شده‌است تا یک موومان مستقل. احساس در این بخش پررنگ‌تر است و حالت متفکرانه بخش نخست، به تدریج ناپدید می‌شود و شنونده را برای پذیرش جنب و جوش بخش سوم آماده می‌نماید.


پرستو آجیتاتو
مدت زمان این بخش دو برابر بخش‌های قبلی است و می‌توان آن را یک بیان نمایشی از توفان دانست؛ توفانی مهیب که احتمالا حکایت از عشق دیوانه‌وار آهنگ‌ساز به کنتس جولیتا و امید به ازدواج با او دارد.

در این موومان دو تِم متفاوت دیده می‌شود: نخست، یک تم تند و سریع که براساس به کارگیری نت‌های تاکیدی است و تم دوم که در مقابل آن دارای فرم بزمی‌تری است. این دو تم به طرز استادانه‌ای با یک دیگر ترکیب شده و یک توفان احساسی را ایجاد کرده‌اند.

[godfly]

سونات هامرکلاویر نام دیگر سونات شماره ۲۹ اپوس ۱۰۶، طولانی‌ترین و مشکل‌ترین اثر در میان سوناتهای پیانوی بتهوون می‌باشد. این اثر عظیم‌ترین اثر پیانویی بتهوون می‌باشد.

[godfly]

سونات پیانو شماره ۲۳ لودویگ وان بتهوون اپوس ۵۷ در فا مینور بزرگ‌ترین سونات بتهوون در دوره دوم سونات‌های اوست. کرانس یکی از ناشران آثار بتهوون در هامبورگ در ۱۸۳۸نام آپاسوناتا را برای این سونات انتخاب کرد و از این جهت به این نام مشهور شده‌است. این اثر در طی سال‌های ۱۸۰۴، ۱۸۰۵ نوشته شده‌است و اولین بار در ۱۸۰۷ در وین منتشر شده‌است. از حیث قدرت و هیجان، آپاسوناتا شبیه به سونات پاتتیک است ولی از لحاظ فنی به مراتب بیش از آن ارزش دارد. یک بار شیندلر، منظور بتهوون را از جملات هیجان آور این سونات سوال کرد بتهوون گفت: طوفان شکسپیر را در این قطعه بیابید. یک اجرای معمولی از کل سه موومان این سونات ۲۳ دقیقه طول می‌کشد.

این سونات دارای سه موومان است:

آلگرو آسایی
آندانته کن مولتو- آتاکا
آلگرو ما نن ترپو- پرستو

[godfly]

میسا سولمنیس دومین مس بتهوون که در بین سال‌های ۱۸۱۷ تا ۱۸۲۳ تصنیف شده که یکی از بزرگ‌ترین کارهای او می‌باشد. خود بتهوون در آخرین سال‌های زندگی‌اش این اثر را بهترین اثر موسیقایی خود می‌دانسته. گرچه این اثر در میان مردم به شهرت سنفونی‌ها و سوناتهای پیانوی او نیست، ولی بتهوون را در اوج قدرتش نمایش می‌دهد.

[godfly]

گروسو فوگ (به آلمانی: Große Fuge) (فوگ بزرگ) یک قطعه‏ی تک-موومانه برای کوارتت زهی از لودویگ وان بتهوفن می‏باشد. شهرتش به خاطر طبیعت بی‏رحم و درونگرانه‏ی آن و همچنین دشواری اجرا از نظر تکنیکی می‏باشد، حتی با توجه به معیارهای دوره‏ی پایانی آثار وی. در سال‏های ۱۸۲۵ تا ۱۸۲۶ تصنیف شده، زمانی که بتهوفن کاملاً ناشنوا بوده. این اثر، به تنهایی، تجلی ماهیت ژرف و پیچده‏ی آثار متأخر بتهوفن می‏باشد.

اکثر منتقدین قرن ۱۹ـُم این کار را رد کردند. دانیل گرگوری میسون آن را "زننده" می‏خواند. لویس اسپور، همراه آثار متأخر بتهوفن، آن را "غیر قابل کشف و درک نکردنی" می‏خواند. تئودور هلم می‏نویسد: "آثار بتهوفن همیشه زیبا و شکوهمند است، ولی در اینجا از زیبایی و شکوه چیزی نمی‏بینم، زیرا او در این فوگ به یکباره به هوس بازی‏هایِ دیوِ پنهانِ نفس تسلیم شده، به خشونت روی آورده، و به همین دلیل کسالت بار می‏نماید." هرچند نظرات نکوهنده‏ی منتقدان در مورد این اثر بیشتر اوایل قرن ۲۰ـُم شکل گرفت. در حال حاضر این اثر به عنوان بزرگترین دستاوردهای بتهوفن شناخته می‏شود. ایگور استراوینسکی در مورد آن گفته: "قطعه‏ای کاملاً معاصر که تا ابد معاصر خواهد ماند." وی معتقد است این اثر بزرگترین اثر موسیقایی تاریخ موسیقی است

تاریخچه
بتهوفن گروسو فوگ را در اصل به عنوان موومان پایانی کوارتت زهی شماره‏ی ۱۳ اپوس ۱۳۰ تصنیف کرده بوده. ولی به خاطر طبیعت ناملومس و دشواری اجرای آن، ناشرش آرتاریا از او خواست تا پایان (فینال) دیگری برای این کوارتت بسازد. بتهوفن به خاطر شخصت سرسختش و بی‏تفاوتی‏اش نسبت به نظر عموم مشهور بوده، ولی در مقابل اصرار و پافشاری آرتاریا و دیگران تسلیم می‏شود و این فوگ را جداگانه منتشر می‏کند (با اپوس ۱۳۳). یک سال بعد یعنی در پاییز ۱۸۲۶ روندوی فینال فعلی راکه ملایم‏تر و وابستگی بیشتری به سایر موومان‏های کوارتت دارد برای آن می‏سازد. امروزه اجرا کنندگان این کوارتت، هر دو فینال را برای آن اجرا می‏کنند.

اولین طرح‏های این فوگ در کنار مقدمه‏ی کوارتت شماره‏ی ۱۵ در دفترچه‏های سال ۱۸۲۴ روی کاغذ آمده، یعنی پیش از تولد ایده‏ی خود کوارتت شماره‏ی ۱۳. (شماره گذاری آخرین کوارتت‏های بتهوفن با تاریخ تنظیم آن‏ها نمی‏خواند. ایده‏ی کوارتت‏های شماره‏ی ۱۳ و ۱۵ تقریباً با هم در ذهن بتهوفن نشسته بودند و در کنار هم پیش رفته‏اند. ولی کوارتت ۱۳ را بیش از ۳ ماه پس از اتمام کوارتت شماره‏ی ۱۵ به اتمام رساند.)


آنالیز
کوارتت با یک پیش‏درآمد ۲۴ میزانه شروع می‏شود، که یکی از دو تِم اصلی فوگ را معرفی می‏کند، لحن آن ارتباط نزدیکی با پیش‏درآمد کوارتت زهی شماره‏ی ۱۵ اپوس ۱۳۲ دارد. سپس بتهوفن به یک فوگ دوتایی ناموزون و سخت، با مضمون ثانویه‏ای از نواهای جهشی دراماتیک، پرش می‏کند. به دنبال این پیش‏درآمد، قسمت فوگال آغاز می‏شود، که از چند بخش دنباله‏ای در ریتم و میزان سرعتی متفاوت تشکیل شده. بخش‏های فوگ، برای به وجود آوردن ساختاری بریده بریده و شگفت انگیز، بارها و بدون هیچ مقدمه‏ای قطع می‏شوند. قسمت پایانی ملایم، با مکث‏های طولانی و خلاصه‏ای از پیش‏درآمد است، که با فینالی پرشتاب به انتها می‏رسد.

همانند پایان اکثر کارهای متأخر بتهوفن، همانند چکامه‏ی شادی از سمفونی شماره‏ی ۹ و موومان پایانی سونات هامرکلاویر، گروسو فوگ را به عنوان یک فرم چند-موومانه که در یک موومان بزرگ‏تر ادقام شده می‏توان در نظر گرفت. هر بخش کوچکتر دگرگون شده‏ی تم اصلی می‏باشد. گروسو فوگ نمونه‏ی یک روند ترکیبی می‏باشد که بتهوفن در آثار متأخر خود به کار برده: ترکیبی از عناصر فرم واریاسیون، فرم سونات و فوگ. البته برخی از مفسران کل گروسو فوگ را به عنوان یک سونات ملاحظه کردند.


تنظیم برای پیانو چهار-دست
پس از اینکه بتهوفن را مجبور کردند که گروسو فوگ را از کوارتت شماره ۱۳ جدا کند، آرتاریا که انتشار اثر را به عهده گرفته بود، در نظر داشت که این فوگ را با تغییراتی برای پیانو چهار-دست تنظیم و به چاپ برساند. انجام این کار را به آنتون هالم از شیفتگان بتهوفن واگذاشت. هالم در ضمن این کار چنان مجذوب آن شده بود که در هر میزان آن به حال جذبه دچار می‏شد و احساس می‏کرد که قدرت هارمونی و پربار بودن بیان هنری‏اش مانند موجی آدمی را می‏گیرد و همراه خود می‏برد. بتهوفن از این کار راضی نبود و موافق نبود که فوگ به صورت چهار-دست اجرا شود، هالم به ناچار برای نواختن آن با دو دست تلاش‏های بسیار کرد و گاهی مجبور می‏شد با دست راست قسمتی از وظایف دست چپ را هم انجام دهد. بتهوفن کار او را زیر نظر داشت و تصحیح می‏کرد، با آنکه آرتاریا برای تنظیم فوگ به صورت جدید بهایی به هالم پرداخته بود، ولی در تنظیم جدید بیشتر خود بتهوفن سهیم بود. این تنظیم در دهم مارس ۱۸۲۷ با اپوس ۱۳۴ منتشر شد.


اجرا و ویژگی‏های فرهنگی
در اولین اجرای کوارتت زهی شماره‏ی ۱۳ به رهبری شوپانتزیگ در ۲۱ مارس ۱۸۲۶، حضار درخواست اجرای دوباره‏ی فقط دو موومان میانی این کوارتت را کردند که خشم بتهوفن را برانگیخت. غرولند کنان گفت: "پس چرا اجرای دوباره‏ی فوگ را درخواست نکردند؟ آن به تنهایی باید تکرار می‏شد. باید تنقلات در آخور این گاو و خرها ریخت. این‏ها از فوگ چیزی سر در نمی‏آورند. فوگ به درد اینها نمی‏خورد!"

گروسو فوگ از جمله‏ی تصنیفات بتهوفن است که کمتر در لحظه‏ی اول مورد قبول شنونده قرار می‏گیرد، علت آن ترکیب دیسونانسی و پیچیدگی کوترپوانتالی آن میباشد. منتقدی در اولین اجرای آن نوشت: "غیر قابل درک همانند زبان چینی." جوسف دی مارلاو در راستای درک قطعه نوشته: "نگرش ذهنی اکثر مردمی که موسیقی مجلسی گوش میدهند باید دستخوش تغییری بنیادی شود." ماهیت مبهم و دشوار قطعه در رمان منفی پنجاه درجه‏ی کیم استنلی رابینسون به نمایش گذاشته شده: در صحنه‏ای از آن شخصیت اصلی به صورت جنون آمیزی مشغول تمیز کردن خانه‏ی خود می‏باشد، در حالی که به گروسو فوگ و موومان 4ـُم سونات هامرکلاویر به صورت همزمان گوش می‏دهد به طوری که هر کدام با صدای بسیار بلند از دو دستگاه پخش جداگانه در حال پخش هستند.