نگارگری ایرانی

[احسان]

نگارگری
هنر تصويرگري ظريف و معمولاً ريزنقش، و داراي كيفيت تزييني ، كه از ديرباز به شيوه‌هاي مختلف در خاور زمين متداول بوده است. (اين واژه، ترجيحاً جاي اصطلاح «مينياتور» به كار برده مي شود).

نگارگري ايراني، ويژگي هاي تصاويري كه در حوزه فرهنگ اسلامي- به خصوص در سده‌هاي پانزدهم و شانزدهم / نهم و دهم هـ - به دست نگارگران ايراني آفريده شده اند. به سبب خصوصيات معنايي، صوري و فني شان، از ساير آثار تصويري مربوط به فرهنگهاي ديگر كاملاً متمايزند.
نگارگري ايراني تفاوتي اساسي و ذاتي با نقاشي طبيعتگرايانه اروپايي داشت، و نيز در اصول فلسفي و معيارها و قواعد زيبايي شناختي با هنر تصويري خاور دور و هند متفاوت بود. همچنين، با آنكه به غلط بر آن نام مينياتور نهاده اند، جز در مورد كوچكي اندازه و برخي ظرافتهاي فني، با مينياتور اروپايي قرون وسطي قرابتي نداشت.

عمده ترين ويژگي هاي نگارگري ايراني را مي توان چنين خلاصه كرد:

نگارگر ايراني يا خود صوفي و عارف بود، و يا زمينة فكري اش، از طريق الفت با شعر و ادب فارسي، به حكمت كهن ايراني و عرفان اسلاي پيوسته بود. عرفا در تبيين سلسله مراتب وجود به عوالم سه گانة معقول، محسوس، و مثالي معتقد بودند . آنان عالم معقول را جايگاه روح و عالم محسوس را جايگاه ماده مي دانستند. عالم مثال ميان دو عالم معقول و محسوس قرار گرفته است؛ واقعيت مادي ندارد؛ و صور برزخي- بازتابي از بهشت و دوزخ- در آن ظاهر مي شوند. اين صور را «معلقه» مي ناميدند؛ زيرا بستر مادي معيني ندارند،؛ و لطيف و اثري اند.
بر اساس اين معرفت، نگارگر ايراني هرگز در پي بازنمايي طبيعت نبود؛ بلكه مي كوشيد اصل و جوهر صور طبيعي و طرح متجلي در باطن خويش را به تصوير درآورد. بدين سان ، در نگارة او نه زمان و مكان معيني مجسم مي شود، نه نمودي از كميتهاي فيزيكي بروز مي كند، و نه قوانين رويت جهان واقعي كاربرد دارند.