ایران زادگاه صنایع دستی

[mina]

صنايع‌دستي حاصل فكر، عمل و ابتكار و خلاقيت سازنده آن است و با ويژگي‌هاي ارزشمند خود از جمله توليدات غير وابسته‌اي است كه نياز به حمايتي مبتني بر شناخت كامل ارزش‌هاي اختصاصي آن داشته و در اين صورت مي‌تواند به عنوان يكي از ستون‌هاي استقلال اقتصادي مطرح شود، اكثر صاحبنظران، ايران را به عنوان يكي از سه قطب مهم صنايع‌دستي جهان مي‌دانند كه از نظر تنوع رشته‌هاي مختلف در صدر تمامي كشورها قرار دارد.

با توجه به نظر محققان، پژوهشگران و هنرشناسان مشخص شده كه زادگاه صنايع‌دستي و هنرهايي نظير قالي، فلزكاري، سفال، سراميك و ... كشور ايران بوده است و نمونه‌اي از آثار هنرمندان صنايع‌دستي كشورمان در تمامي موزه‌ها و مراكز هنري جهان داراي جايگاه ويژه‌اي است. همچنين صنايع‌دستي جايگاه و اهميت ويژه‌اي در ايجاد اشتغال، افزايش درآمد، صرفه جويي ارزي، افزايش توليد و درآمد ملي داشته است.

صنايع‌دستي ايران از دو بعد هنر و اقتصاد قابل بررسي است. بعد هنري آن در برگيرنده ارزش‌ها و فرهنگ اصيل ايراني و اسلامي است و يكي از راه‌هاي حفظ اين فرهنگ و جلوگيري از اشاعه فرهنگ غرب و اتكا به سلايق و پويايي، انديشه، تفكر و خلاقيت ايراني در حفظ و احياي صنايع‌دستي ايران است كه لازمه اين امر آموزش، ترويج و گسترش در زمينه توليد و همگاني شدن مصرف كالاي صنايع‌دستي ايران است كه همين عامل مي‌تواند موجب اشتغال فراوان شود.

در بعد اقتصادي نيزضرورت، ايجاب مي‌كند كه اين صنعت براي ادامه فعاليت صنعتگران و توليدكنندگان سوق پيدا كند تا به جايگاه مناسبي كه موجب توسعه بازار جهاني و صادرات، ارزآوري و افزايش درآمد غيرنفتي است دست يابند و سهم و نقش اساسي در توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور داشته باشند.

به باور كارشناسان و برنامه‌ريزان نه اهميت صنايع‌دستي تنها به‌دليل درآمد اقتصادي نيست بلكه به لحاظ حفظ ارزش‌ها، اصالت‌ها و خواستگاه فرهنگي و هنري مورد توجه واقع شده است.

با اين حال واقعيت‌هاي صنايع‌دستي ايران، از جمله مسائلي است كه بايد به طور جدي مورد بررسي قرار گيرد.

محجوب بودن و مظلوميت بيش از اندازه هنرمندان، صنعتگران و توليدكنندگان صنايع‌دستي در سراسر كشور دغدغه اصلي دست‌اندكاران اين حوزه است چنانچه در بين اقشار جامعه هيچ قشري به اندازه آنها مظلوم واقع نشده‌اند. نيم نگاهي به مشكلات بيمه‌اي اين عده كه توليد آنان مهمترين كالاي غير‌نفتي صادراتي ايران در سطح جهان محسوب مي‌شود، كافي است تا نقاط ضعف جدي‌شان بر همگان روشن شود. اما فعاليت سازمان‌هاي موازي با صنايع‌دستي موجب چندگانگي تصميم‌گيري در اين بخش شده است كه نمونه بارز آن تفكيك فرش از صنايع‌دستي كشور است.

وجود رقباي جهاني صنايع‌دستي كه باعث تسخير بازارهاي جهاني با الگوگيري و اقتباس از طرح‌هاي بديع ايراني به توليد آثار مشابه صنايع‌دستي ايران پرداخته‌اند از ديگر واقعيت‌هاي تلخ اين حوزه به شمار مي‌رود. در صورتي‌كه مي‌توان با توجه به ويژگي‌هاي خاص صنايع‌دستي ايران، جايگاه اول را در بحث صادرات جهاني از آن خود كنيم.

به هر حال صنايع ‌ايران باوجود شتاب گسترده صنعت و فناوري مدرن هنوز قلب تپنده فرهنگ و هنر كشور محسوب مي‌شود.

راهكارهاي پيشنهادي در جهت رشد و توسعه و ترويج صنايع‌دستي:

در صورتي كه صنايع‌دستي به عنوان يك كالاي مصرفي و نه كالاي لوكس، وارد سبد مصرفي خانواده‌ها شود، مي‌توان نسبت به آينده آن اميدوار بود.

همچنين اگر فرش به عنوان نگين صنايع‌دستي ايران جزء رشته‌هاي صنايع‌دستي محسوب شود و حضور مديران صنايع‌دستي در شوراي كار گردشگري و هماهنگي با رؤساي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، موفق شوند ويترين‌ها و غرفه‌هاي فروش صنايع‌دستي را در مراكز اقامتي، سياحتي و پذيرايي و تمامي اماكني كه قابليت بازديد و جذب گردشگران را دارند ايجاد كنند بارقه اميد ديگري در دل كارشناسان اين بخش روشن مي‌شود.

خريد آثار هنرمندان و صنعتگران و تشويق آنان به توليد آثار برجسته براي قرار دادن آنها با شناسنامه‌هاي مشخص در موزه صنايع‌دستي اقدام ديگري است كه بايد جدي گرفته شود. زيرا اين صنعت قابليت آن را دارد كه سازمان ميراث فرهنگي،صنايع‌دستي و گردشگري در هتل‌ها، مهمانسراها، مراكز اقامتي و توريستي و فروشگاه‌هاي صنايع‌دستي با نظارت مديريت‌هاي صنايع‌دستي به عرضه و فروش كالاي خود به توريست‌ها و مسافران داخلي و خارجي بپردازد.

به منظور رقابت با بازارهاي جهاني نيز بايد كيفيت مصنوعات دستي را بالا برد و با بسته‌بندي مطلوب، قيمت‌ها را پايين‌تر از نوع خارجي آن اورد.

همچنين جهت شناساندن صنايع‌دستي ايران به عنوان هويت و فرهنگ ايراني بايد از طريق وزارت خارجه در سفارتخانه‌هاي خارج از كشور فروشگاه‌ يا موزه‌هايي راه‌اندازي شود.

ايجاد شركت‌هاي تعاوني مواد اوليه به منظور تهيه مواد اوليه مرغوب، با كيفيت و با قيمت مناسب عرضه به صنعتگران و توليدكنندگان صنايع‌دستي كشور از ديگر مسائلي است كه مي‌تواند عملكرد هنرمندان را ارتقا بخشد.

تغيير كاربري برخي مصنوعات صنايع‌دستي بحث تصدي‌گري صنايع‌دستي در برنامه كوتاه مدت، برنامه‌ريزي در خصوص استفاده بهينه از تجارب و دستاوردهاي اساتيد و پيشكسوتان صنايع‌دستي استان به نسل جوانتر، استفاده از نگاره يا نقش مايه‌هاي خاص استان در توليدات صنايع‌دستي، ايجاد رشته‌هاي صنايع‌دستي در مقاطع عالي دانشگاهي و علمي جهت احيا كردن رشته‌هاي صنايع‌دستي در حال منسوخ، از راهكارهاي اساسي براي تقويت صنعت مذكور به شمار مي‌آيند.

برگزاري نمايشگاه از توليدات كلاس‌هاي آموزشي به منظور آشنايي مردم با فعاليت‌هاي آموزشي و اهميت آن در احيا و ترويج صنايع‌دستي بومي استان و نقش صنايع‌دستي در ايجاد اشتغال، افتتاح بازارچه صنايع‌دستي در مكان‌هاي مناسب شهرهاي توريستي به منظور ايجاد فضايي مناسب براي جذب توريست، از بين بردن موانع گردشگري و فراهم كردن بستر خريد مستقيم براي گردشگران، اختصاص مكان مناسب به عنوان نمايشگاه دائمي توليدات صنايع‌دستي و شناساندن اين صنعت به مردم و كشف استعدادهاي هنري با برگزاري نمايشگاه‌هاي منطقه‌اي، استاني، سراسري و خارج از كشور نيز بايد در سرلوحه اقدامات مذكور قرار گيرند.

با اين وجود برگزاري نمايشگاه‌ توانمندي‌هاي صنعتگران و هنرمندان استان در كنار نمايشگاه آثار پيشكسوتان هنرهاي سنتي، همايش بازار كار و فروش صنايع‌دستي با هدف ايجاد اشتغال مولد در بخش صنايع و آشنايي توليدكنندگان، صنعتگران، دانشجويان با راهكارهاي مناسب بازاريابي و عرضه محصولات صنايع‌دستي و تشويق، ترغيب و تقويت بنيه مالي تلاشگران عرصه صنايع‌دستي موضوع ديگري است كه هنوز جاي كار در اين رشته ارزآور را دارد.

اما با توجه به اختصاص درصدي از اعتبارات عمراني براي خريد آثار برجسته هنرمندان و صنعتگران براي ايجاد موزه راهكار ديگري است تا مديران دستگاه‌هاي دولتي براي تزيين محيط اداري سازمان خود از آثار هنري بهره گيرند.

بسياري از متخصصان صنايع‌دستي تشكيل انجمن هنرمندان صنايع‌دستي براي پيگيري و حل مشكلات هنرمندان را گام مؤثر ديگري در اين مقوله عنوان مي‌كنند هر چند تبليغ صنايع‌دستي از طريق رسانه‌هاي گروهي و گردشگران داخلي و خارجي براي رونق اين حوزه تاثير اندكي ندارد.