قلمدان سازس

[godfly]

قلمدان لاکی، به امضاء محمّد سلطانی ایران، محتملاً اصفهان، دوران صفویه، قرن هفدهم، با خانه‌های تزئینی حاوی نوشته‌هایی به خط نستعلیق، و تزئین شده با طرح‌های گل و بوته‌ی طلایی
__________________
پژوهشهاي محققين براي اينكه به پديده اي به نام قلمدان در ايران باستان پي ببرند. راه به جائي نبرده است. و از وجود اين هنر در ادوار قبل از اسلام اطلاعي در دست نيست.
با ظهور اسلام، استفاده از قلمدان براي كارهاي تحريري معمول گشت و در مدرسه ها، مكتب خانه ها و مراجع ديواني مورد استفاده قرار گرفت.
در دوره سلجوقيان براثر حمايتي كه از شعراء و نويسندگان و دبيران به عمل آمد، هنر قلمدان سازي پيشرفت بسيار كرد. اين پيشرفت و ترقّي تا عصر تيموريان ادامه داشت.
بررسي هاي انجام شده بيانگر اين مطلب است.در عصر صفويه كه خوشنويسي به نهايت ترقي و تعالي رسيد هنر قلمدان سازي نيز به اوج رسيد و قلمدان هاي ساخته شده در اين عصر از گرانبهاترين و نفيس ترين ميراث هاي فرهنگي ايران به شمار مي رفت.
قلمدانهاي برجاي مانده از آن روزگار كه برخي گوهرنشان و طلاكوب و مرصّع هستند و بر بعضي نيز آيات قرآني نوشته شده است. زينت بخش موزه هاي ايران و ساير كشورهاي جهان مي باشند.
__________________

[godfly]

«قلمدان برنجی دوره سلجوقی با نگاره های دایرة البروج»



این قلمدان در 680 ه.ق به امضای محمودبن سنقر ساخته شده. از روی تزئینات این قلمدان فلزی مشکل بتوان پی برد که محمود ابن سنقر در کدام شهر کار میکرده است گرچه امکان دارد آن شهر در مغرب ایران یا در خاک عراق بوده باشد(ج.آلن؛فلزکاری)
نقش روی قلمدان کلاً به سه قسمت شده که در هر قسمت یک دایره بزرگ قرار دارد و داخل هر دایه چهار دایره کوچک که قطر هر دایره کوچک چهار پنجم قطر دایره بزرگ است. و مجموعا داخل این 12 دایره صور فلکی 12 برج سال به این ترتیب ترصیع شده:
1_ دایره سمت چپ: حمل(Aries)، ثور(Taurus)، جوزا (Gemini)، سرطان(Cancer)
2_ دایره وسط: اسد(Leo)، سنبله(Virgo)، میزان(Libra)، عقرب(Scorpio)،
3_ دایره سمت راست: قوس(Sagittarius)، جدی (capricorn)، دلو(aquarius)، حوت(pisces)،

فضای خالی بین هر یک از چهار دایره موجود در دایره بزرگتر با اسلیمی پر شده این اسلیمی ها متقارنند و در طرفین به دو اسلیمی دهن اژدری و در پایین به یک سر اسلیمی ختم می شوند. در مرکز دایره هم یک گل چهار پر فضا را پر کرده است دایره هایی که با محوریت صور فلکی ترصیع شده به جز برج اسد(دایره وسط _ سمت چپ) تماماً دارای نقش انسان اند و فضای خالی آنها با اسلیمی پر شده . بین هر 2 دایره بزرگ یک ترنج قرار دارد که داخل آن نیز اسلیمی کار شده زمینه آن به رنگ قهوه ای تیره و اسلیمیها نقره ای. در چهار طرف ترنج چهار دایره کوچک قرار دارد که به شکل هندسی ترصیع شده اند. بقیه فضا با اسلیمی هایی پر شده که سر آنها به حیواناتی نظیر خرگوش بز ببر و خرس ختم می شود.
این قلمدان هم اینک در موزه بریتانیایی لندن نگهداری می شود.

__________________